سلام بازدید کننده گرامی.از اینکه بذل عنایت فرموده و وقت شریفتان را برای بازدید از وبلاگ اینجانب صرف می کنید بسیار سپاسگزارم . از محضر گرانقدرتان تمنا دارم از عناوین وبلاگ نیز دیدن فرمائید.شاید مطلبی بود که ارزش یکبار خواندنش را داشته باشد .
تو كودكانت را ، بر سینه می فشاری گرم
و همسرت را ، چون كولیان خانه به دوش
میان آتش و خون می كشانی از دنبال
و پیش پای تو ، از انفجارهای مهیب
دهان دوزخ وحشت گشوده خواهد شد
و شهر ها همه در دود و شعله خواهد سوخت
و آشیان ها بر روی خاك خواهد ریخت
و آرزوها در زیر خاك خواهد مرد !
خیال نیست عزیزم ! ...
صدای تیر بلند است و ناله ها پیگیر
و برق اسلحه ، خورشید را خجل كرده ست !
چگونه این همه بیداد را نمی بینی ؟
چگونه این همه فریاد را نمی شنوی ؟
صدای ضجه خونین كودك عدنی ست ،
و بانگ مرتعش مادر ویتنامی ،
كه در عزای عزیزان خویش می گریند ،
و چند روز دگر نیز نوبت من و توست ،
كه یا به ماتم فرزند خویش بنشینیم !
و یا به كشتن فرزند خلق برخیزیم !
و یا به كوه ، به جنگل ، به غار ، بگریزیم !
- پدر ! چگونه به نزد طبیب خواهی رفت ؟
كه دیدگان تو تاریك و راه باریك است
تو یك قدم نتوانی به اختیار گذاشت .
تو یك وجب نتوانی به اختیار گذاشت !
كه سیل آهن در راه ها خروشان است !
تو ، ای نخفته شب و روز ، روی شانه اسب ،
- به روزگار جوانی - به كوه و دره و دشت ،
تو ای بریده ره از لای خار و خارا سنگ
كنون كنار خیابان ، در انتظار بسوز !
درون آتش بغضی كه در گلو داری ،
كزین طرف نتوانی به آن طرف رفتن !
حریم موی سپید تو را كه دارد پاس ؟
كسی كه دست تورا یك قدم بگیرد ، نیست
و من - كه می دوم اندر پی تو - خوشحالم
كه دیدگان تو در شهر بی ترحم ما
به روی مردم نامهربان نمی افتد !
پدر ، به خانه بیا ، با ملال خویش بساز !
اگر كه چشم تو بر روی زندگی بسته ست
چه غم كه گوش تو، و پیچ رادیو باز است :
- ” ... هزار و ششصدو هفتادو یك نفر امروز
به زیر آتش خمپاره ها هلاك شدند !
و چند دهكده دوست را هواپیما ،
به جای خانه دشمن گلوله باران كرد ! ...“
گلوی خشك مرا بغض می فشارد تنگ
و كودكان مرا لقمه در گلو مانده ست
كه چشم آنها ، با اشك مرد ، بیگانه ست .
چه جای گریه ، كه كشتار بی دریغ حریف
برای خاطر صلح است و حفظ آزادی !
و هر گلوله كه بر سینه ای شرار افشاند
غنیمتی است كه : دنیا بهشت !! خواهد شد .
پدر ، غم تو مرا رنج می دهد ، اما
غم بزرگ تری می كند هلاك مرا :
بیا به خاك بلا دیده ای بیندیشیم
كه ناله می چكد از برق تازیانه در او
به خانه های خراب
به كومه های خموش
به دشت های به آتش كشیده متروك
كه سوخت ، یك جا ، برگ و گل و جوانه در او !
به خاك مزرعه هایی كه جای گندم زرد
لهیب شعله سرخ
به چار سوی افق می كشد زبانه در اور
به چشم های گرسنه
به دست های دراز
به نعش كودك دهقان میان شالیزار
به زندگی ، كه فرومرده جاودانه در او !
بیا ، به حال بشر ، های های گریه كنیم
كه با برادر خود هم نمی تواند زیست
چنین خجسته وجودی كجا تواند ماند ؟ !
چنین گسسته عنانی كجا تواند رفت ؟
صدای غرش تیری دهد جواب مرا :
به كوه خواهد زد !
به غار خواهد رفت !
بشر دوباره به جنگل پناه خواهد برد !
فریدون مشیری
پانزدهم مهرماه زادروز سهراب سپهری است؛ شاعری عرف با طبعی بسیار لطیف ، اما این شاعر محبوب در زمان خود در بین شعرا و نویسندگان موافقان و مخالفانی داشت که بسیاری او را ستوده و برخی به او و شعرهایش نقدهائی داشتند .
سهراب سپهری در میان عامه مردم یکی از محبوبترین شاعران نیمایی است. اقبال مردمی اما الزاما همیشه به معنای تأیید دیگر شاعران و منتقدان نیست. دست کم درباره سهراب سپهری انتقادهای تند کسانی همچون رضا براهنی، مهدی اخوان ثالث و احمد شاملو نشان میدهد که محبوبیت این شاعر در میان مردم منجر به علاقهمندی دیگر شاعران به آثار او نبوده است. البته فروغ فرخزاد، سیروس شمیسا و شمس لنگرودی نظر دیگری داشته و قدرت شاعری سهراب را ستودهاند.
سپهری نیز خود در نامهای درباره انتقادهایی که به او شده، مینویسد: «من میدانستم که پاسبانها شاعر نیستند. در تاریکی آنقدر ماندهام که از روشنی حرف بزنم.»
رضا براهنی: ما باید شاعر این دنیای آشفته باشیم
رضا براهنی در انتقاد از دنیای شعری سهراب سپهری میگوید: «ما باید شاعر این دنیای آشفته بههمریخته باشیم. پشت کردن به این دنیا کار درستی نیست و متأسفانه سپهری به این دنیای آشفته پشت کرده است. در یکی از شعرهایش به نام «مسافر»، سپهری از «بادهای همواره» خواسته است که «حضورِ هیچِ ملایم» را به او نشان بدهند. ولی این جهان آنچنان به خباثت آلوده است که هرگز نمیتوان حضور هیچِ ملایم را به سپهری نشان داد... موقعی که جهان بدل به چیزی خفقانآور شده است و دو سوم دنیا گرسنه است و ملتی سادهلوح جهانی را به مسلسل بسته است، هیچِ ملایم به چه درد من و امثال من میخورد؟
اختلاف شاملو و سپهری در تعریف شعر
احمد شاملو هم معتقد است، تعریفش از شعر با تعریف سهراب از این مقوله متفاوت است: «باید فرصتی پیدا کنم یک بار دیگر شعرهایش را بخوانم، شاید نظرم درباره کارهایش تغییر پیدا کند. یعنی شاید بازخوانیاش بتواند آن عرفانی را که در شرایط اجتماعی سالهای پس از کودتای 32 در نظرم نامربوط جلوه میکرد، امروز به صورتی توجیه کند. سر آدمهای بیگناهی را لب جوب میبرند و من دو قدم پایینتر بایستم و توصیه کنم که: «آب را گل نکنید!» تصورم این بود که یکیمان از مرحله پرت بودیم... آن شعرها گاهی بیش از حد زیباست، فوقالعاده است... دست کم برای من فقط زیبایی کافی نیست؛ چه کنم؟ اختلاف ما در موضوع کاربرد شعر است. شاید گناه از من است که ترجیح میدهم شعر شیپور باشد نه لالایی؛ یعنی بیدارکننده باشد نه خوابآور.»
فروغ فرخزاد: سپهری با همه فرق دارد
اما فروغ فرخزاد که از دوستان سهراب سپهری هم بوده است، نظر متفاوتی دارد: «سپهری از بخش آخر کتاب «آوار آفتاب» شروع میشود و به شکل خیلی تازه و مسحورکنندهای هم شروع میشود و همینطور ادامه دارد و پیش میرود. سپهری با همه فرق دارد. دنیای فکری و حسی او برای من جالبترین دنیاهاست. او از شهر و زمان و مردم خاصی صحبت نمیکند. او از انسان و زندگی حرف میزند و به همین دلیل وسیع است. در زمینه وزن راه خودش را پیدا کرده. اگر تمام نیروهایش را فقط صرف شعر میکرد، آنوقت میدیدید که به کجا خواهد رسید.»
مهدی اخوان ثالث: نقاشیهای سهراب از شعرهایش بهتر بود
مهدی اخوان ثالث معتقد است، نقاشیهای سهراب از شعرهایش بهتر است و میگوید: «از کارهای سهراب سپهری در این هشت کتاب چهار پنج شعر بدک نیست، بسیار نازکانه و لطیف است و به نظر من از بسیاری جهات تحت تأثیر شعرهای اخیر فروغ فرخزاد. او در ابتدا همه نوآوریها و اسلوببازیها را آزمود. این اواخر که راهش را پیدا کرد، متأسفانه اجل مهلتش نداد که بیشتر کار کند. ولی سهراب سپهری مرد نجیب و محجوبی بود و نقاش بسیار خوبی...
فقط این چند شعر اخیرش است که میتواند پیامی را به خوانندهاش ابلاغ کند، چون یکی از هدفهای شعر ابلاغ پیام است... او در اشعار قبلیاش بیهوده به این طرف و آن طرف میگشت و میخواست کاری را انجام بدهد که دیگران انجام نداده بودند. ولی همانطور که قبلا گفتم، نجیب بود و چون برای کارش اصالتی قائل بود، دوباره بر سر جای اولش سادگی برگشت و کوشید تا در این اشعار آخرینش به مردم نزدیک بشود. او جستوجوگر سرگردانی بود که نقاشیهایش را به مراتب بهتر از شعرهایش ارائه میداد. او شاید در جستوجوی راهی برای ارتباط با مردم بود و توانست که آن را در این چند شعر آخرش پیدا کند.»
سپهری: فاجعه آن طرف سکه بود
سهراب سپهری نیز که حتما انتقادهای دیگران را به بیاعتناییاش به سیاست شنیده است، خود در نامهای شاید در پاسخ به این انتقادها نوشته است: «وجود گرسنگی، شقایق را شدیدتر میکند... وقتی که پدرم مرد، نوشتم: پاسبانها همه شاعر بودند. حضور فاجعه، آنی دنیا را تلطیف کرده بود. فاجعه آن طرف سکه بود، وگرنه من میدانستم که پاسبانها شاعر نیستند. در تاریکی آنقدر ماندهام که از روشنی حرف بزنم... ولی نخواهید که این آگاهی خودش را عریان نشان دهد... من هزارها گرسنه در خاک هند دیدهام و هیچوقت از گرسنگی حرف نزدهام، نه هیچوقت. ولی هر وقت رفتهام از گلی حرف بزنم، دهانم گس شده است.»
محمدرضا شفیعی کدکنی: سبکی که بلای جان سهراب شد
محمدرضا شفیعی کدکنی با اعتقاد به نبود ساخت شعری در آثار سهراب، از این موضوع انتقاد میکند: «شعر او در کل زنجیرهای است از مصراعهای مستقل که عامل وزن، بدون قافیه آنها را به هم پیوند میدهد و به ندرت دارای ساخت شعری (Structure) است... به همین مناسبت دورترین کس است از نیما و اخوان و شاملو... و به نظرم میتوان گفت نوعی شعر سبک هندی جدید است که مجازهای زبانی بیشترین سهم را در ایجاد آن دارند... سپهری تمام عمرش بیش از آنکه صرف شعر گفتن شود، صرف کوشیدن در راه رسیدن به سبک شعری شد و با «صدای پای آب» به سبک شعری موفقی رسید و همان سبک در «ما هیچ ما نگاه» بلای جان او شد و مشتش را در برابر خواننده هوشیار باز کرد...»
سیروس شمیسا: عظمت سپهری بیشتر آشکار میشود
سیروس شمیسا هم که نظر تعدادی از شاعران برجسته را درباره سهراب سپهری در کتاب «راهنمای ادبیات معاصر» گرد آورده، خود درباره این شاعر مینویسد: «سپهری همانقدر که در میان مردم و ادبدوستان شیفتگان بیشتری یافت، در نزد برخی از شاعران طرد شد و آنان عمدتا بنا بر دو محور یکی اینکه شعرهای او مردمی و سیاسی نیست و دیگر اینکه ساختار ندارد، او را رد کردند و به نظر من این ردیهها مبنای علمی درستی ندارند و باید آنها را از باب منافسات شاعران همعصر محسوب داشت.
سپهری یکی از بزرگترین شاعران معاصر است و هرچه زمان بیشتر میگذرد، عظمت او (و فروغ) بیشتر آشکار میشود و برعکس از اهمیت شاعران ایدئولوژیک کاسته میشود. به نظر بسیاری از دوستداران شعر، سپهری هم به لحاظ زبان و ساخت و هم به لحاظ بینش و محتوا، یک سر و گردن از دیگران فراتر رفته است. او در هر دو جنبه فلسفی هستیشناسی و معرفتشناسی به اوجهایی دست یافته است که برای معاصران او دست نداده است... به نظر میرسد که شهرت و محبوبیت سپهری در میان مردم برای آن دسته از ادیبانی که این توفیق را منوط به شعر سیاسی و اجتماعی میدانستند، پدیدهای غیرقابل هضم بوده است و لذا هر یک با طرح مسألهای به ظاهر موجه و علمی شگفتی خود را اظهار کردهاند.»
شمس لنگرودی: قدرت مسحورکننده و خلق آثار نیرومند
شمس لنگرودی نیز معتقد است، سهراب سپهری توانسته است علیرغم همه انتقادهای غیرهنری با ایستادگی، صبر و هوشیاری به قله شعر نو دست یابد: «در جامعهای که نقد هنر بستگی مستقیم به ناتوانی و تواناییهای غیرهنری خالق اثر هنری دارد، لازمه ایستادگی و دوام در برابر تخطئهها و تنگنظریها و بیاعتناییها، فقط خلق آثاری نیرومند است، و سپهری از چنین قدرت مسحورکنندهای برخوردار بود.
او با استعدادی ژرف و شناخت و اعتماد به نفس فراوان، در سایه تلاشی طاقتفرسا و دقتی حوصلهسوز، در توفان انواع توطئهها و دیگر ابتلائات فرهنگی جوامع استبدادی، با صبر و هوشیاری کافی کار کرد، قدم به قدم پیش آمد، تا نیمه اول دهه 40 که با انتشار آثاری چون «صدای پای آب» و «مسافرم و «حجم سبز» به قله شعر نو دست یافت.»
سهراب سپهری پانزدهم مهرماه 1307 در کاشان به دنیا آمد. اولین مجموعه شعر او با نام «مرگ رنگ» در سال 1330 منتشر شد. «زندگی خوابها»، «آوار آفتاب»، «صدای پای آب»، «شرق اندوه»، «حجم سبز»، «ما هیچ، ما نگاه»، «در کنار چمن» و «هشت کتاب» از آثار این شاعرند.
او علاوه بر شعر، به نقاشی هم به صورت حرفهیی میپرداخت. از نقاشیهای او نیز میتوان به تابلوهای «طبیعت بیجان» (۱۳۳۶)، «شقایقها، جویبار و تنهی درخت» (۱۳۳۹)، «علفها و تنهی درخت» (۱۳۴۱) ، «ترکیببندی با نوارهای رنگی» (۱۳۴۹)، «ترکیببندی با مربعها» (۱۳۵۱) و «منظرهی کویری» (۱۳۵۷) اشاره کرد.
سهراب سپهری در غروب اول اردیبهشتماه سال 1359 در بیمارستان پارس تهران به علت ابتلا به بیماری سرطان خون درگذشت. صحن امامزاده سلطانعلی روستای مشهد اردهال واقع در اطراف کاشان میزبان ابدی این شاعر و نقاش است.
پینوشت: این نوشتار برگرفته از کتابهای «راهنمای ادبیات معاصر» (شرح و تحلیل گزیده شعر نو فارسی) نوشته سیروس شمیسا (نشر میترا) و «تاریخ تحلیلی شعر نو» اثر شمس لنگرودی (نشر مرکز) است.
گاهی آدم فکر می کند اگر این امیر کبیر بنده خدا در تاریخ کشورمان حضور نداشت، چند سال قرار بود در خیلی زمینه ها عقب بیفتیم؟ حالا قضیه موسیقی ایرانی هم همینطور است. عشاق این سبک موسیقی باید فاتحه ای بفرستند به روحش که یک روز، خدا می داند چه در سرش گذشت که به فکرش رسید موسیقی ایرانی باید مرجع مدونی داشته باشد. همین شدکه علی اکبرخان فراهانی را که خودش یکی از آدم های کاربلد این حوزه بود صدا زد و دستور داد تا آهنگ های موجود در مناطق مختلف کشور را جمع آوری کند.
علی اکبرخان این آهنگ ها را به برادرش غلامحسین فراهانی یاد داد و او هم اینها را به میرزا حسین قلی و میرزا عبدالله. دو پسر علی اکبرخان که هر دو از نوازندگان به نام تار بودند، آموزش داد و این دو نفر شدند سرشاخه های موسیقی ایرانی و مولفان ردیف های موسیقی ایرانی.
حالا سال ها بعد از آن ماجرا، برای اینکه وقتی حرف از موسیقی ایرانی می شود زیاد گیج نزنیم، در حد بضاعت این صفحه سراغ ردیف موسیقی ایرانی رفته ایم و یک منوی پیشنهادی هم برای هر کدام و در ساعات مختلف روز داده ایم. باشد که بعد از خواندن متحول شده و دست به خواندن بزنید!
دستگاه ها هفتگانه موسیقی ایرانی چطور کار می کنند؟
شور و نوایی برپاست
ردیف موسیقی ایرانی از دو بخش اصلی و فرعی تشکیل می شود. قسمت اصلی اش شامل هفت تا دستگاه می شود هر کدامشان حال و هوا و البته طرفداران خاص خودشان را دارند. این هفت دستگاه، موسیقی اغلب نواحی ایران را دربر می گیرند و خیلی از آهنگ های نوستالژیک دوران کودکی مان را هم در دل خود جای داده اند.
1- شور
خیلی از آهنگ هایی که در جشن ها پخش می شود، در همین دستگاه شور ساخته شده اند. همانطور که از اسمش هم پیداست، موسیقی این دستگاه پر است از شور و انرژی. شور یکی از دستگاه های بسیار بزرگ موسیقی ایرانی به حساب می آید که حال و هوای آن به موسیقی ایرانی به حساب می آید که حال و هوای آن به موسیقی منطقه مازندران نزدیک است. البته این دستگاه نغمه هایی ملهم از موسیقی مناطق مرکزی ایران و کردستان هم شنیده می شود.
نمونه: آلبوم یاد ایام و به خصوص خود تصنیف یاد ایام یکی از نمونه های خوب دستگاه شور است. آلبوم «زیباترین» علیرضا افتخاری و «مرا عاشق» شهرام ناظری هم دو نمونه مشهور دیگر از این دستگاه بزرگ هستند.
2- نوا
به علت شباهتی که به دستگاه شور دارد، شناختش کمی به آگاهی نیاز دارد. در واقع اگر دستگاه شور را خوب بشناسید می توانید به تفاوت نغمه های نوا با شور پی ببرید. با این حال اگر دلتان یک شور و حال حسابی می خواهد، می توانید پیگیر آهنگ های این دستگاه هم بشوید.
نمونه: تصنیف «رفتم در میخانه» و آلبوم «نوا مرکب خوانی» از محمدرضا شجریان دو نمونه از این دستگاه هستند. «کنسرت نوا» از حسین علیزاده که دو نوازی تار و تنبک است و آلبوم «نینوا» باز هم از حسین علیزاده از دیگر نمونه های این دستگاه هستند.
3- ماهور
ماهور یکی از دستگاه های گسترده موسیقی ایرانی محسوب می شود که حال و هوای کاملا شادی دارد. اگر دلتان می خواهد با شنیدن یک موسیقی سنتی حسابی روح و روانتان شاد بشود، آهنگ هایی از این دستگاه را گوش کنید که اتفاقا نمونه های زیادی هم دارد.
بعضی از زبان شناس ها می گویند واژه «ماهور» تغییر یافته واژه «ماژور» یکی از گام های اصلی موسیقی غربی است. جالب اینجاست که حال و هوای هر دویشان هم مشابه است. این دستگاه چند بخش دارد که بعضی بخش هایش به موسیقی منطقه سیستان و بلوچستان، بعضی هایش به موسیقی خراسان و لرستان و یک قسمت های دیگرش هم به موسیقی آذری آذربایجان نزدیک است.
نمونه: آهنگ معروف «مرغ سحر» ساخته مرتضی نی داوود یکی از نمونه های شناخته شده این دستگاه است. مرتضی نی داوود، یکی از شاگردان خوب میرزا حسینقلی و درویش خان خودش هم یکی از ردیف دان های موسیقی ایرانی بوده. شروع این آهنگ کاملا الهام گرفته از درآمد ماهور است. «ز من نگارم خبر ندارد» از آلبوم آهنگ وفا و «ز دست محبوب» از آلبوم شب وصل هم در این دستگاه خوانده شده اند.
4- چهارگاه
بعضی از دستگاه ها به زمان مشخصی از روز تعلق دارند ومعمولا آن موقع روز است که شنیدنشان به دل آدم می چسبد. چهارگاه دستگاهی است که کاملا به صبح ها اختصاص دارد. کافی است یکی از آهنگ های این دستگاه را اول صبح یا در زمان خمودگی و کسالت گوش کنید تا انرژی تان برای یک روز کامل جفت و جور بشود.
نمونه: قطعه معروف «سلام» کسایی که در آلبوم «صبحگاهی» علیزاده به زیبایی اجرا شده، نمونه ای زیبا از یک قطعه موسیقی ایرانی در دستگاه چهارگاه است که خیلی هایمان سال ها اول صبح هایمان را با آنها شروع کرده ایم، بدون اینکه بدانیم در این دستگاه ساخته شده اند. آلبوم «دستان» محمدرضا شجریان هم در این دستگاه کار شده. قطعه بی کلام «دخترک ژولیده» علینقی وزیری هم در این آلبوم مثال خوبی برای آشنایی با فضای چهارگاه است.
5- همایون
یکی از دستگاه های بسیار غمگین ایرانی که میزان غمش از آواز دشتی هم بیشتر است! اگر بغض توی گلویتان گیر کرده و بهانه می خواهید برای اینکه هر آنچه در دل دارید بیرون بریزید، یکی از آهنگ های این دستگاه را پلی کنید و سر و صورتتان را بسپارید به سیل اشک.
نمونه: قطعه «شد خزان گلشن آشنایی» جواد بدیع زاده و آهنگ معروف «اگر بار گران بودیم رفتیم» در این دستگاه ساخته شده اند. آهنگ «کاروان» شهرام ناظری که بارها در تلویزیون بر روی نماهنگی مرتبط با شهدای جنگ تحمیلی شنیده شده هم یکی دیگر از نمونه های این دستگاه است.
6- راست پنجگاه
یکی از دستگاه های مهجور ایرانی است که خیلی کم کار شده. راست پنجگاه شباهت هایی به دستگاه ماهور دارد. توی حرکت نت هایی که برای گوشه های هر دستگاه نوشته شده یک روند مشخص بالارونده یا پایین رونده وجود دارد. نت های موجود در دستگاه راست پنجگاه و ماهور کاملامشترک هستند اما این حرکات و گردش ملودیشان است که با هم فرق دارد.
نمونه: آلبوم «چشمه نوش» و آلبوم مشترک حسین علیزاده و علیرضا افتخاری با نام «راز و نیاز» دو نمونه خیلی خوب این دستگاه هستند.
7- سه گاه
بعضی می گویند سه گاه، منشعب شده از دستگاه چهارگاه است. «سه گاه» علاوه بر حالت بیدارکننده که مشخصه اصلی دستگاه چهارگاه است، بعضی جاها حالت شور و وجد دارد که آن هم به خاطر عوض شدن یکی دو نت کوچک است. این دستگاه شباهت هایی هم به دستگاه شور دارد و خلاصه مناسب است برای اینکه درجه حالتان را چندتایی ارتقا بدهد!
نمونه: آهنگ رسوای زمانه علیرضا قربانی در آلبومی با همین نام که با همایون خرم کار کرده در این دستگاه است. تصنیف «آسمان عشق» در آلبومش با همین نام و تار زلف، غم عشق و دل شیدا آلبوم «رسوای دل» و به ویژه آهنگ های «از غم عشق تو» این آلبوم، به خوبی این دستگاه را معرفی می کند.
دانستن الفبای موسیقی سنتی بر هر فرد بالغ موسیقی دوستی واجب است
قبل از خواندن بدانید
دنیای موسیقی آنقدر پر از واژه های شیک و خارجی است که اگر آدم همینطور یکهو یک متن تخصصی را شروع کند، امکان دارد سریعا بی خیالش بشود. این اصطلاحات تخصصی اگرچه کامل نیستند اما در حد فهمیدن این مطلب و ادعا کردن اینکه «من از موسیقی سنتی بیشتر از یک ساز می دانم!» کافی است.
- گوشه یا مقام: هر کدام از آهنگ هایی که قدیم ترها در مناطق مختلف ایران خوانده می شد را یک گوشه یا مقام می گویند. در واقع کوچکترین جزء هویت دار از ردیف موسیقی ایرانی است.
- دستگاه: خیلی از گوشه های موسیقی سنتی ایران، به این خاطر که به یک منطقه تعلق دارند، حال و هوای مشابهی دارند. این گوشه های با حال و هوای مشترک، همگی در یک مجموعه به نام دستگاه جمع آوری شدند و نام اختصاصی خودشان را گرفتند.
- آواز: هر آواز از مجموع چند گوشه تشکیل شده. این گوشه ها در واقع عضوی از همان هفت دستگاه بوده اند که چون با همدیگر شباهت بیشتری داشته اند، از دل دستگاه ها بیرون کشیده شده اند و نام آواز بر مجموعه شان گذاشته شده.
- ردیف موسیقی ایرانی: مجموعه این دستگاه ها و آوازها در کتابی به نام ردیف موسیقی ایرانی جمع آوری شده. این کتاب در واقع دایرة المعارف موسیقی سنتی ایرانی است که این روزها نسخه هایی از آن به صورت اختصاصی برای هر کدام از سازها چاپ شده است. مثل ردیف موسی معروفی که برای پیانو، ردیف طاهرزاده و دوامی برای آواز و ردیف ابوالحسن صبا برای نی.
- مرکب خوانی: در مرکب خوانی نوازنده از یک دستگاه شروع می کند و به تدریج وارد دستگاه های دیگر می شود. البته افرادی که این کار را می کنند، باید شناخت دقیقی از ردیف موسیقی داشته باشند. اصطلاحی در موسیقی داریم به نام فرود. برای توضیح کلمه فرود بهتر است یک مثال بزنیم تا ربطش را با مرکب خوانی بفهمیم؛ مثلا شما در دستگاه ماهور هستید، گوشه ها را دانه دانه جلو می روید تا می رسید به گوشه دلکش. این گوشه وجه تشابهاتی با دستگاه شور دارد. اگر نوازنده یا خواننده متبحر باشند، آن لحظه خیلی زیرکانه می تناند ادامه کار را در دستگاه شور برود اما چون کارش را از ماهور شروع کرده است نهایتا باید کار را در همان ماهور ختم کند.
در واقع خیلی زیرکانه وارد دستگاه شور می شود و دوباره برمی گردد در دستگاه ماهور فرود می آید. یعنی از نقاط تشابه دستگاه ها کمک گرفته و مرکب خوانی می کنند.
- نت شاهد: نتی است که در هر دستگاه یا آواز بیشترین کاربرد را داشته و در تداعی کردن حال و هوای آن دستگاه یا آواز هم سهم بیشتری دارد. اغلب گوشه ها معمولا با نت شاهد شروع و تمام می شوند. در موسیقی غربی به این نت شاهد درجه اول گام می گویند. نوازنده خوب کسی است که این نت را در هر دستگاه یا آواز به خوبی بشناسد و به موقع از آن استفاده کند.
- درآمد: اولین گوشه آغاز کننده هر دستگاه و آواز. گوشه درآمد تداعی کننده حال و هوای کل آن دستگاه یا آواز است؛ یعنی اگر می خواهید حال و هوای یک دستگاه را بفهمید، بهتر است که اول درآمدش را گوش بدهید.
- رپراتوار: معادل ردیف در موسیقی غربی.در غرب برای هر ساز یک رپرتوار مجزا موجود است. در ایران هم چنین کاری را برای ردیف کرده اند و برای هر سازی ردیف مخصوص آن را تدوین کرده اند.
- گام: در موسیقی غربی معادل دستگاه است که به دو دسته اصلی مینور و ماژور تقسیم می شود. به هشت نت پشت سر هم در موسیقی غربی یک گام می گویند. به فاصله بین هشت تا نت اکتاو هم می گویند.
- دانگ: هر چهار نت پشت سر هم یک دانگ است. در موسیقی غربی به هر دانگ یک تتراکورد می گویند. وقتی می گویند فلانی صدای شش دانگی دارد، یعنی می تواند شش تا دانگ که شامل 24 نت – یا به عبارتی سه گام است – را به ترتیب بخواند. خواننده شش دانگ کسی است که به اجرای هر بیست و چهار نت تسلط کامل دارد. حنجره ای که این توانایی را دارد، چیز خاصی است.
- مرصع خوانی: مرصع پلو چیست؟ پلویی است که همه چیز تویش ریخته شده. مرصع خوانی هم همچین چیزی است. یعنی برخلاف مرکب خوانی، نیازی نیست دنبال وجه تشابه بین دستگاه ها باشید و هر موقع دلتان بخواهد دستگاه را عوض کنید. البته خواننده متبحر طوری این کار را می کند که برای شنونده آزاردهنده نباشد. در ضمن در مرصع خوانی هیچ نیازی نیست که آواز را در همان دستگاه اولیه به پایان ببرید.. یکی از مشهورترین خوانندگان سبک مرصع خوانی «رامبد صدیف» است.
بخش فرعی ردیف موسیقی ایرانی، به اندازه بخش اصلی تنوع و گستردگی دارد
جُنگ پنج و هفت
در ردیف موسیقی ایرانی پنج آواز اصلی وجود دارد که در واقع مجموعه ای از «گوشه» ها هستند که عضوی از دستگاه های مختلف بوده اند اما به خاطر شباهت بیشتری که با هم داشته اند، از دستگاه مورد نظر جدا شده و به شکل یک آواز درآمده اند.
این وسط، «بیات کرد» و «شوشتری» دو آوازی هستند که بین موسیقیدان ها بر سر مستقل حساب آوردنشان اختلاف است و آمار آوازها را بین عدد پنج و هفت معلق نگه داشته اند!
بیات کرد (کرد بیات)
آثاری که در این آواز خوانده شده اند، آنقدر محدودند که هیچ وقت تا به حال هیچ آلبوم کاملی از بیات کرد ساخته نشده. این آواز هم زیرمجموعه دستگاه شور به حساب می آید.
نمونه: در آلبوم «آستان جان» که اثر مشترک شجریان و پرویز مشکاتیان است، چند نمونه از این آواز وجود دارد. تصنیف «دل دیوانه» هم یک نمونه دیگر این آواز است.
بیات اصفهان
با اینکه این آواز گوشه های غمگینی دارد اما غم و حزن و اندوه آواز دشتی متفاوت است. حال و هوای بیات اصفهان تا حدودی با «گام مینور» در موسیقی غرب یکی است.
نمونه: این آواز یکی از آوازهای مورد علاقه آهنگسازها و خوانندههای ایرانی است و خیلی رویش کار می کنند. آلبوم «سفر به دیگر سو» شهرام ناظری و یک قسمت از آلبوم مشترک کیهان کلهر و علی بهرامی فرد با نام «تنها نخواهم ماند» در آواز بیات اصفهان است. تیتراژ سریال هزاردستان که مرتضی نی داوود ساخته هم یکی دیگر از نمونه های این آواز است.
دشتی
دشتی همیشه پای ثابت عزاداری ها بوده و هست. غمی که در این آواز وجود دارد قادر است اشک هر جنبده ای را دربیاورد! دشتی علاوه بر کاربردش در مراسم عزاداری، در موسیقی درمانی هم استفاده می شود. خیلی از روانشناس ها از این نوع موسیقی استفاده می کنند تا بیمار مورد نظر به راحتی احساساتش را بیرون بریزد و خودش را تخلیه کند. آواز دشتی بسیار شبیه آهنگ های منطقه گیلان است.
حتی یکی از گوشه های این آواز به نام «دیلمان»، نام منطقه ای در استان گیلان است. به همین خاطر هم خیلی ها به شوخی به آواز «دشتی» می گویند «رشتی». با اینکه تنوع این آواز زیاد نیست اما کارهای زیادی در آن ساخته شده. دشتی هم زیرمجموعه دستگاه شور است.
نمونه: آواز خوانده شده توسط فریدون پوررضا در موسیقی تیتراژ سریال پس از باران که در گوشه دیلمان است، به خوبی فضای آواز دشتی را تداعی می کند. جالب است بدانید آهنگ «رعنا»ی گروه رستاک و آهنگ معروف «ای ایران ای مرز پرگهر» با اینکه ملودی شادی دارند اما زیرمجموعه آواز دشتی هستند.
در واقع خلق این فضاهای متفاوت خیلی وقت ها به ذوق، خلاقیت و زیرکی آهنگساز برمی گردد که از فضای دستگاه یا آواز استفاده کند و با استفاده از ریتم، آهنگی خلق کند که با فضای عمومی دستگاه یا آواز متفاوت باشد.
بیات ترک
این آواز یکی از زیرمجموعه های دستگاه شور است و مثل همان دستگاه آدم را به وجد می آورد.
نمونه: قطعه «اندک اندک» شهرام ناظری بیات ترک است. شروع این آهنگ الهام گرفته از گوشه «درآمد» آواز بیات ترک است. آلبوم «گل صدبرگ» ناظری نمونه دیگری از این آواز است. جالب است بدانید اذان موذن زاده اردبیلی در گوشه ای از این آواز با نام «روح الارواح» ساخته شده و به نظر می رسد مرحوم موذن زاده به خاطر اسم این گوشه، آن را برای اذان خود انتخاب کرده.
افشاری
این آواز هم یکی از زیرمجموعه های دستگاه شور است. بسیاری از تصنیف های قدیمی در این آواز ساخته شده اند. آوازهای افشار گاه با حزن همراهند و گاهی هم بسیار شاد هستند.
نمونه: تصنیف «از کفم رها»ی عارف قزوینی با این شروع، «از کفم رها شد قرار اول ...» از نمونه های آشنای افشاری است.
شوشتری
با اینکه این آواز تم غمگینی دارد اما تعدادی آهنگ شاد هم در آن خوانده شده. با این حال تم اصلی این دستگاه غمگین است. شوشتری گوشه های کمی دارد. خیلی ها معتقدند شوشتری در واقع یکی از گوشه های دستگاه همایون است نه یک آواز مجزا.
نمونه: تصنیف بیا تا گل برافشانیم ساخته حسین علیزاه و با آواز علیرضا افتخاری در آلبوم راز و نیاز، قطعه بی کلام «به زندان» از استاد ابوالحسن صبا و آهنگ معروف سریال دلشدگان دو نمونه غمگین از این آواز و آهنگ شیرازی «جینگه جینگه ساز میاد و ...» یک نمونه شاد این آواز است.
ابوعطا
این آواز هم حال و هوای غمگینی دارد و زیرمجموعه دستگاه شور محسوب می شود.
نمونه: آلبوم «آتش در نیستان» شهرام ناظری و «تصنیف بهار دلکش» محمدرضا شجریان از نمونه های این آواز هستند.
موسیقی ایرانی شامل هفت دستگاه و پنج آواز می باشد
دستگاه ها عبارتند از: 1-شور 2-ماهور 3- سه گاه 4-چهارگاه 5-راست پنجگاه 6-همایون 7-نوا
آوازها عبارتند از: 1-دشتی 2-بیات ترک 3-افشاری 4- بیات اصفهان 5-ابوعطا
حال، اگر بخواهیم بگویم که کدام آواز ها متعلق به کدام دستگاه ها هستند ترتیب به این صورت می باشد:
1- شور : آواز افشاری، بیات ترک، ابوعطا، دشتی
2- همایون: بیات اصفهان
همانطور که می بینید، شور ام المقام یعنی مادر آواز ها هم خوانده شده، چون قسمت عمده ای از موسیقی ایرانی در دستگاه شور نمود پیدا می کند و به عکس، دستگاه نوا مهجور ترین دستگاه ایرانی هست،
اگر بخواهیم در یک جمله دستگاه را تعریف کنیم، دستگاه یعنی حال و هوا. این دقیقاً اولین چیزی است که از شنیدن هر دستگاه به ذهن انسان متبادر می شود. در اکثر کتب موسیقی یا رساله ها و مقالات، تعاریف دستگاه کمی گنگ هستند. اما در کل بدیهی است که احساسی که شنونده از هر دستگاه پیدا می کند کاملاً با دستگاه دیگر فرق دارد
تا اینجا بیشتر به مفاهیم پرداختیم، اما حالا از حال و هوا می خواهیم حرف بزنیم. مختصر و مفید:
1- شور: حزن و اندوه عاشقانه از نوع جانسوز.آتشی ز کاروان جدا مانده، استاد علی تجویدی و "خلوت گزیده" اثر استاد شجریان و زنده یاد استاد پایور و"مژده بهار" اثر زنده یاد ایرج بسطامی و استاد مشکاتیان
2- ماهور: شادی و فرح فراوان . مرغ سحر
3- همایون: غمی شکایت گونه.تو ای پری کجایی، همایون خرم یا کیه کیه در می زنه از بانو پوران
4- نوا: عرفان و سیر و سلوک عارفانه . اثر جاودان نینوا، از حسین علیزاده (ارکستر خانواده ویولن و نی)
5- سه گاه: سوز و غم الهی و عارفانه . رسوای زمانه از الهه
6- چهارگاه: شادی متعادل و هدفمند، حس سلحشوری . بادا بادا مبارک بادا...
7- راست پنجگاه: تقریباهمان ماهور.اجرای محمد رضا لطفی، شجریان و ناصر فرهنگفر در جشن هنر شیراز
8- بیات ترک. اذان جاودان موذن زاده اردبیلی در گوشه ی روح الارواح
9- بیات اصفهان . یک غم نوستالژیک، غم غربت، غم عشق و ناز معشوق، دلم می خواد به اصفهان برگردم، معین یا می زنم فریاد هر چه باداباد از هایده یا بوی جوی مولیان از بنان و مرضیه با آهنگسازی استاد بدیعی
10- ابوعطا. اشکم دونه دونه از بانو پوران
11- افشاری .(مثنوی شجریان برای دم افطار)
12- دشتی . محزون ترین نغمه های ایرانی در این آواز هستند.
- شور:
دستگاه شور : شور عجیبی دارد ! ساده و صمیمی و بی تکلف است . اغلب اولین دستگاهی ست که می آموزند ، از این روی بسیار خاطره انگیز است . شور ؛ ابتدای راه هست و آغاز دلدادگی ! تقلا و تلاشی است برای در کنار یار بودن . از غم و اندوه و نفرت گرفته تا شادی و عشق و سرور را در خود جای داده . آری ، شور سرشار از پارادوکس ها و چند گانگی هاست ! و چون نام شورانگیزش عالی ترین و ژرف ترین احساسات و عواطف را بیان می کند و هرگز خود را در حصار یک حس و کلام نمی بیند . و چون تازه دلدادگان ، در مناظرات و سوال و جواب ها ، شیدایی و شیوایی خود را دارد که شاید یکی از برجسته ترین ویژگی هایش باشد
اغلب نغمات طوایف و ایلات و عشایر در زمینه این دستگاه است. آواز شور از جذبه و لطف خاصی برخوردار است که بسیار شاعرانه و دلفریب است. آواز شور ریشه عمیقی در فرهنگ ایرانی دارد که بیانگر تصوف و عرفان ایرانی است.
- آواز یا نغمه ابوعطا: ابوعطا آوازی است که بین عامه مردم رواج فراوان دارد و از لطافت و زیبایی خاصی برخوردار است.
- آواز یا نغمه بیات ترک:
این آواز حالت یکنواختی دارد. آواز بیات ترک علیرغم نامش صددرصد ایرانی است; بیات ترک را پیش از این بیات زند می خوانده اند.
آواز یا نغمه افشاری:
افشاری، آواز متاثر کننده و دردناک است که سخن از درد و اندوه درونی دارد.
آواز یا نغمه دشتی:
دشتی از زیباترین متعلقات مقام شور به حساب می آید که آن را آواز چوپانی نامیده اند. این آواز با آن که غم انگیز و دردناک است; درعین حال بسیار لطیف و ظریف است. احتمالا اصل این نوع آواز متعلق به چوپان ناحیه دشتستان واقع در استان فارس می باشد. امروزه این آواز وسعت بیشتری یافته و در شمال ایران با تغییر شکل مختصری به نغمه گیلکی تغییر یافته است. این آواز بین مردم گیلان رواج فراوانی دارد.
2- همایون:
همایون آوازی است باشکوه و مجلل، آرام و درعین حال بسیار زیبا و دلفریب. برطبق قول مرحوم روح الله خالقی: «همایون ناصحی است مشفق و مهربان که با کمال شرم و آزرم با مستمعین خود مکالمه و درددل می کند و با بیانی شیوا چنان نصیحت می کند و پند می دهد که هیچ سخنران را این مهارت و استادی نیست شناسند.
- بیات اصفهان: آواز بیات اصفهان از آوازهای قدیم ایرانی است. آوازی جذاب و گیرا است که ریتمی بین شادی و غم دارد.
3- ماهور:
ماهور طبیعی ترین گام و اساس موسیقی فرنگی است. ماهور آوازی است با وقار و ابهت و شوکت خاصی به شنونده القا می کند و آهنگ ساز برای بیان شجاعت ها و دلیری از این آواز استفاده می کند. ماهور چون قرین موسیقی فرنگی است، بین جوانان جایگاه خاصی دارد. اما در مجموع آواز ماهور طرب انگیز و شاد می باشد.
4- چهارگاه:
سه گاه و چهارگاه با یکدیگر پیوستگی خاصی دارند. چهارگاه از نظر علمی مهمترین مقام موسیقی ایرانی است. این آواز نماینده جامع و کاملی از تمام حالات و صفات موسیقی ایرانی است. بطوری که تمام صفات عالی و ممتاز گام های ایرانی را می توان در چهارگاه به طور یکجا پیدا کرد.
5- سه گاه:
سه گاه از نغمه های قدیم ایران بوده و نام آن در کتاب های تاریخ موسیقی ایرانی نیز آمده است. آواز سه گاه ریشه کاملا ایرانی دارد. البته سه گاه درمیان ترک ها استعمال زیادی دارد و آنها درخواندن این آواز مهارت زیادی دارند. اما فارسی زبان ها آن را طور دیگری می خوانند. در هردو، آواز باحزن و اندوه و با تاثیر و تالم بسیار همراه است.
6- راست پنجگاه:
این دستگاه در بین دستگاه ها از همه کمتر اجرا می شود. بعضی موسیقیدان ها معتقدند که این دستگاه به قصد تعلیم بنا شده است. راست پنج گاه ترکیبی است از سایر مقام ها و در این آواز می توان به تمام مقام های ایرانی وارد شد. از این رو می توان تمام احساساتی که در دستگاه های موسیقی ایرانی است را با راست پنج گاه ایجاد نمود. راست پنج گاه آواز کاملی است; زیرا دارای تمام حالات و صفات آوازهای دیگر نیز هست.
7- نوا:
نوا از دیگر دستگاه های هفت گانه موسیقی ایرانی است که آوازی است درحد اعتدال و آهنگی ملایم و متوسط دارد، نه زیاد شاد و نه زیاد حزن انگیز. نوا را آواز خوب گفته اند و معمولا درآخر مجلس می نواختند. معمولا اشعار عارفانه مثل اشعار حافظ را برای نوا انتخاب می کنند زیرا تاثیر بسیار زیادی در شنونده ایجاد می کند.
در دوران دانشجویی در تهران افتخار دوستی و همکلاس بودن با استاد علی انصاری نصیبم شد. ایشان یکی از شاگردان ممتاز استاد شجریان هستند و جدیدا البومی به نام بی نشان به آهنگ
سازی استاد حسین پیر نیا(اهنگ ساز تصنیف گل پونه ها با صدای زنده یاد ایرج بسطامی) منتشر
کرده اند .
در پی مراسم تجلیل از ایرج؛ به عنوان صدای ماندگار ایران
جای خالی ضبط و ثبت تاریخ شفاهی!
توکز محنت دیگران بی غمی نشاید که نامت نهند آدمیدوستان هموطنان شب یلدا نزدیک است بیائید همنوعان و همسایگان تنگدست خود را در این شب عزیز فراموش نکنیم .که شادی واقعی در دستگیری از نیازمندان است.داستان زیر قصه واقعی نیازمندانی است که با شرم صورت خود را سرخ نگهداشته اند.شاید که با خواند ن این قصه پر غصه وجدان خواب آلوده مان بیدار شود و به حد وسع خود نیازمندان را دستگیری کنیم.عصر سردی بود و دانه های برف آرام آرام لباس رهگذران را سفید می کرد مرد میان سالی به بیرون میوه فروشی زل زده بود ،و به مردمی که در حال خرید بودند نگاه می کرد.میوه فروش تند تند پاکت های میوه را تحویل مشتریان می داد و با ولع خاصی پول هائی راکه از مشتریان می گرفت شمرده و به دخل می گذاشت.شاگرد میوه فروش میوه های مشتریانی را که با ماشین های مدل بالا و گرانقیمت برای خرید آمده بودند را داخل ماشین شان می گذاشت و انعام می گرفت.مرد با خودش فکر می کرد چه می شد اگر او هم می توانست میوه بخرد و با بچه هایش در شب چله بخورد. وشبی را به شادی در کنار خانواده اش سپری کند.رفت نزدیکتر چشمش افتاد به جعبه چوبی بیرون مغازه که میوه های خراب داخلش بود ، با خودش گفت چه خوب است سالم تر هایش را سوا کند و ببرد خانه ،می توانست قسمت های خراب میوه ها را جدا کند بقیه را بدهد به بچه ایش هم اسراف نمی شود هم بچه هایش شاد می شوند.برق خوشحالی توی چشمانش دوید دیگر سردش نبود !مرد رفت جلو نشست پای جعبه میوه تا دستش را داخل جعبه برد شاگرد میوه فروش گفت :دست نزن پدر من !پاشو برو دنبال کارت !مرد بلند شد خجالت کشید چند تا از مشتریها نگاهش می کردند سرش را پائین انداخت و راهش را کشید و رفت.چند قدم دور شده بود که خانمی صدایش زد:پدرجان پدرجان !مرد ایستاد در لحظه ای با خودش هزاران فکر کرد نکند کسی او را شناخته باشد دنیا بر سرش آوار شد کم مانده بود از خجالت قالب تهی کند.اما به هر ترتیبی بود برگشت و پشت سرش را نگاه کرد. خانمی مانتوئی با لحنی مهربان به اوگفت : پدر جان این ها را برای شما گرفتم !سه تا پلاستیک دستش بود پر از میوه انار و پرتقال و یک هندوانه متوسط .مرد گفت دستت درد نکند خواهر اما من مستحق نیستم !خانم گفت اما من مستحقم پدر !مستحق انسان بودن و به همنوع توجه کردن !اگر اینها نگیری دلم را می شکنی !جون بچه هات بگیر!خانم منتظر جواب مرد نشد میوه هاراداد دستش و سریع دور شد.مردهنوز ایستاده بود و در حالیکه در افکار خود غوطه ور بود رفتن خانم را نگاه می کرد.ناگاه قطره اشکی که توی چشمانش جمع شده بودغلطید روی صورتش .با صدایی لرزان و آرام گفت هیچگاه شرمنده فرزند نباشی خواهر !الهی خیرببینی که در این شب چله کاری کردی که شرمنده فرزندانم نشوم.برادر و خواهری که به سفر معنوی حج مشرف می شوی باید به این مساله هم توجه فرمائی :در اینجا همدم و همسایه ات در رنج و بیماریتو آنجا(حج)در پی یاریچه پنداری ؟کجا وی از تومی خواهد چنین کاری
بعد از رای عجیب و غریب کمیته انضباطی در خصوص تیم مس سونگون آقای تقیون اعلام کردند : به دلیل تاثیر در تضعیف روحیه تیم حریف اجازه نمی دهند تشویق بوندسلیگائی ادامه پیدا کند!
درمقابل رفتارهای بدیع هوادران تراکتور ازقبیل کمک به برف روبی ورزشگاه ،تشویق تیم حریف در ایتدای بازی ،تشویق های بوندسلیگایئ که نشاط را به سکوها هدیه می دهد فدراسیون تشویق بوندسلیگائی هوادران تراکتور را قدغن می کند.واستدلاشان هم این است که این نوع تشویق روحیه تیم مقابل را تضعیف می کند.این چه استدلال مسخره ای است که عنوان کرده اند؟در همه شهرهای ایران و سایر کشورها تشویق تیمی توسط هواداران آن روحیه دادن به تیم خودی وتضعیف روحیه تیم حریف است .مگر قرار است به تیم مقابل روحیه بدهیم !در مسابقه و مبارزه باید بارجز خوانی روحیه حریف را تضعیف کرداین یک قانون کلی است نکند شما انتظار دارید ما تیم حریف را تشویق کنیم وتا آنها برما غلبه کنند؟ و ما موقع گل خوردن تیم حریف را تشویق کنیم ؟ مساله این نیست! تراکتور خارچشم فدراسیون و دشمنان اذربایجان شده است .آنها حتی تحمل موفقیت یک تیم ورزشی درآذربایجان را ندارند .وبهانه جوئی می کنند.این نوع رفتار ها و مخالفت ها در زمین سینه ها تخم نفاق افکندن است.آنها برای یک اشتباه داور(محسن قهرمانی) که به ضرر تیم محبوشان پرسپولیس بوده می خواهند قهرمانی را از داوری محروم وجریمه کنند .درحالیکه دوفصل پیش محسن ترکی بصورت علنی در مقابل تیم استقلال سر تیم تراکتور را برید وبا اخراج حاج صفی و گرفتن پنالتی به نفع استقلال ، قهرمانی را از تیم تراکتور گرفت .آنها اگر راست می گویند حسن نیت خود را ثابت کنند و پرونده آن بازی را دوباره مفتوح کنند و ترکی را نیزاگرجرمی مرتکب شده مجازات کنند.اما دریغ !ما می دانیم که داوران با چراغ سبز فدارسیون به ضرر تراکتور سوت زده ومی زنند.تراکتور استخوان گلو گیری برای خیلی ها شده اگر بتوانند دوبار محبوب آذربا یجانی ها به لیگ یک برمی گردانند.در اینجا جهت یادآوری نمونه دیگری از دشمنی فدارسیون و کمیته انضباطی با مردم آذربایجان که همانارا ی مسخره کمیته انظباطی برای مس سونگون است متذکر می شوم که همگی از کم و کیف آن آگاهیم. تمام این برخوردها نشان دشمنی آنان با آذربایجان است.وگرنه اگر این نوع تشویق از سوی دردانه های خودشان شروع می شد با به به و چه چه دررسانه هایشان از آن یاد می کردند.
توصیه ما به به دشمنان تراکتور و آذربایجان این است که دست از دشمنی بردارند و رفتار خودرا تصحیح کرده و سعه صدر داشته باشند و عدالت را پیشه خود کنندو گرنه خودشان بهتر می دانند که هر عملی عکس العملی دارد.پس بیایید به جای کاشتن تخم کینه ، گل دوستی و مهرورزی را به همدیگر هدیه کنیم که این برای شمابهتراست.
داستان زیبای “روباه و زاغ” نوشته شده در کتابهای دوره دبستان ترجمه یکی از داستانهای شیرین کتاب “هوپ هوپ نامه” به نام “تولکو ایله قارغا” است کتاب هوپ هوپ نامه متعلق به یکی از مفاخر آزربایجان “میرزا علی اکبر صابر” است.
متاسفانه کتابهای درسی دوره دبستان بدون اسم بردن از شاعراصلی و پدید آورنده ی این اثر، این شعر را به به فارسی وبه نام “حبیب یغمایی” در کتاب درسی به چاپ رسانده اند!!در حالی که حبیب یغمائی این شعر را به فارسی ترجمه کرده است.
اصل شعر ترکی قارغا و تولکو ( کلاغ و روباه) از میرزا علی اکبر صابر:
پئندیر آغزیندا بیر قارا قارغا ـ اوچاراق قوندو بیر اوجا بوداغا
تؤلکو گؤرجک یاواش یاواش گلدی ـ ائندیریب باش ادبله چؤمبلدی
بیر زمان حسرت ایله قارغا ساری ـ آلتدان، آلتدان ماریتدی باش یوخاری
دئدی «احسن سنه، آقارغا آغا! ـ نه نزاکتله قونموسان بوداغا!»
بزه دین سن بو گون بیزیم چمنی ـ شاد قیلدین بو گلمگینله منی
نه گؤزه ل سن، نه خوش لقاسن سن! ـ یئری وار سؤیله سم هما سن سن!
توکلریندیر ایپک کیمی پارلاق ـ بد نظردن ووجودون اولسون ایراق
بو یقین دیر کی، وار سئویملی سسین ـ اوخو، وئرسین منه صفا نفسین!»
بؤیله سؤزدن فرحله نیب قارغا ـ آغزینی آچدی تا کی، ائتسین، غا
«غا» ائده رکن هنوز بیرجه کره ـ پئندیری دیمدیگیندن ائندی یئره
تولکی فورا هاوادا قاپدی یئدی ـ قارغایا طعنه ایله بؤیله دئدی
«اولماسایدی جهاندا سارساقلار ـ آج قالاردی یقین کی، یالتاقلار»
بیرچوبان بیرگون ائتدی داغدا هارای
جاناوار وار دئدی گلین ای وای
اهل قریه یوگوردو داغ طرفه
گئتمه سین تا قویون قوزو تلفه
بونلاری مضطرب گؤرونجه چوبان
گولمه یه باشلادی دئدی : یاران
سیز بونو سانمایین حقیقت دیر
داماغیم گلدی ، بیر ظرافت دیر
بینوالار قاییتدی لیک چوبان
گئنه بیر گون داغ اوزره قیلدی فغان
جاناوار وار دییه باغیردی گئنه
قریه اهلین کمک چاغیردی گئنه
کندلیلر ائتدیلر دوباره هجوم
گئنه اولدو یالانلیغی معلوم
دوغرودان بیر زامان به عزم شکار
قویونا گلدی بیر نئچه جاناوار
هرچه داد ائیله دی چوبان یاهو
ائشیدنلر دئدی یالاندیر بو
بو سبب دن هارایه گئتمه دیلر
اونا هئچ اعتناده ائتمه دیلر
جاناوارلار یئدی بوتون قویونو
ایشته اوغلوم یالانچی لیق اویونو
یاق یالانچی تانیلدی چونکه چوبان
دوغرو دئرکن سوزو تانیلدی یالان
هرگز اوغلوم یالان دئمه کی خدا
دوست توتماز یالانچی نی ابدا
هم ده خلق ایچره حرمتین اولماز
عزتین قدر و قیمتین اولماز
بو گؤزل شعرین یارادانی، بؤیوک شاعیریمیز میرزا علی اکبر صابیردیر. اونون بو آدلی شعری «یالانچی چوبان» لا بیرلیکده دونیانین بیر نئچه دیلینه ترجومه اولونوب، او جومله دن روس و فارس دیللرینه. تاسوفله فارس ادبیاتیندا، بعضی شاعیرلر صابیرین آدین گتیرمه دن اؤزلرینه چیخیبلار، سونرالار اوستاد شهریاردا بوتون بو مقصدلی سهولری گؤروب دوشونرکن نه یاخشی دئییب:
فارس شـــاعری چوخ سؤزلرینی بیـزدن آپارمیش
"صابر" کیمی بیر سفره لی شاعر ، پخیل اولماز
تورکــــون مثلی ، فولکلــــوری دونیـــادا تـــک دیر
خان یور قانی ، کند ایچره مثل دیر ، میتیل اولماز
(شاعران پارسی زبان ، بسیاری از مطالبشان را از ما گرفته اند
شاعر بخشنده ای همانند صابر ، هیچگاه بخیل نمی شود
ضرب المثل ها و ادبیّات عامیانه ترکی در دنیا تک است و همتایی ندارد
در روستا ضرب المثل است که لحاف ارباب، لحاف یا دوشکی مندرس نیست "هیچگاه از ارزش نمی افتد " )
بر سر تربت ما چون گذری همت خواه که زیارتگه رندان جهان خواهد شد
چنانچه می دانیدخواجه شمسالدین محمد
شیرازی متخلص به "حافظ"، غزلسرای بزرگ و از خداوندان شعر و ادب پارسی
است. وی حدود سال ۷۲۶ هجری قمری در شیراز متولد شد. علوم و فنون را در
محفل درس استادان زمان فراگرفت و در علوم ادبی عصر پایهای رفیع یافت. خاصه در
علوم فقهی و الهی تأمل بسیار کرد و قرآن را با چهارده روایت مختلف از بر داشت.
"گوته" دانشمند بزرگ و شاعر و سخنور مشهور آلمانی دیوان شرقی خود را به
نام او و با کسب الهام از افکار وی تدوین کرد. دیوان اشعار او شامل غزلیات، چند
قصیده، چند مثنوی، قطعات و رباعیات است. وی به سال ۷۹۲ هجری قمری در شیراز درگذشت. آرامگاه او در
حافظیهٔ شیراز زیارتگاه صاحب نظران و عاشقان شعر و ادب پارسی است.
پس از آن که روح بلند حافظ به مشعوق ازلی پیوست ، در خاک باغ مصلی که مأوا و محل گشت و تفرج او بود ، در زیر سایه سرو روانی به خاک سپرده شد . حافظ از همان ابتدا مورد احترام و تقدیس مسلمانان قرار گرفت و با وجود این که قبر او در ابتدا ساده و بیتکلف بود مورد زیارت مشتاقان قرار گرفت. تاورنیه که در دوره صفوی از این مکان دیدن کرده است، مینویسد:
"یک قبرستان دیده میشود که اطرافش محصور است و در وسط آن، رو به قبله، یک مقبره واقع شده که زیارتگاه دراویش و مردمان مقدس است که به آنجا میآیند و نماز میخوانند و آن مدفن خواجه شمس الدین محمد شیرزای که از نام آورترین شعرا و عرفای ایران زمین و مشهور به حافظ است که ایرانیها اشعار او را دوست دارند و دیوانش را عزیز می دارند بطوریکه در اکثر خانواده های ایرانی در کنار هر قرآن ونهج البلاغه ای دیوانی از حضرت حافظ دیده می شود......
بنام خدا
چوپان یکی از نقشهای مهم در حیات ترکان بوده است. از نظر تاریخی نیز ترکان به دلایل جغرافیایی و اقلیمی از ابتدا به رمه داری و پرورش حیوانات بویژه اسب مشغول بوده و نوعی خاص از این فرهنگ یعنی فرهنگ چوپان سواره را به وجود آورده اند. بسیاری از شخصیتهای اساطیری و داستانی ترک در کسوت چوپانی بوده و در این کسوت نیز در داستانها و تاریخ حضور داشته اند. به عنوان نمونه می توان به شخصیتهایی چون قاراجا چوپان در داستانهای دده قورقود و شخصیتهایی چون خان چوبان در ترانه ها و داستانهای متأخر ترکی اشاره کرد.
چوپان در حیات ترکان نقش یک محافظ آگاه، نیرومند و دلاور را بازی می کند. آگاهی و هوشیاری او حافظ ایل بوده و آرامش را به دنبال دارد. او همواره مانند مرزبانی است که دور از مجالس عیش و نوش به کار مهم خود می پردازد. مروری بر واژگان زبانی ترکی که با واژه چوپان آغاز می شوند، می تواند شیفتگان را به ابعاد مختلفی از معنای این واژه برساند.
بعد از اسلام پرچم و نماد حکومت های هخامنشی و ساسانی درفش کاویان که شامل یک پوست چرم منقوش به جواهرات می شد بود.
در دوره اسلام نيز اعراب از كشيدن اشكال روي پرچم خودداری مي كردند و حتي پرچم ابو مسلم خراساني يك پرچم سياه يك پرچم سیاه یک دست بود تا اینکه..........
پاییز می رسد که مرا مبتلا کند
با رنگ های تازه مرا آشنا کند
پاییز می رسد که همانند سال پیش
خود را دوباره در دل قالیچه جا کند
او می رسد که از پس نه ماه انتظار
راز درخت باغچه را برملا کند
او قول داده است که امسال از سفر
اندوه های تازه بیارد، خدا کند
او می رسد که باز هم عاشق کند مرا
او قول داده است به قولش وفا کند
پاییز عاشق است و راهی نمانده است
جز این که روز و شب بنشیند دعا کند
شاید اثر کند و خداوند فصل ها
یک فصل را به خاطر او جا به جا کند
تقویم خواست از تو بگیرد بهار را
تقدیر خواست راه شما را جدا کند
خش خش، صدای پای خزان است، یک نفر
در را به روی حضرت پاییز وا کند
علیرضا بدیع
آسمانش را گرفته تنگ در آغوش
ابر؛ با آن پوستین سردِ نمناکش.
باغ بی برگی،
روز و شب تنهاست،
با سکوت پاکِ غمناکش.
سازِ او باران، سرودش باد.
جامه اش شولای عریانیست.
ورجز،اینش جامه ای باید .
بافته بس شعله ی زرتار پودش باد .
گو بروید ، هرچه در هر جا که خواهد ، یا نمی خواهد .
باغبان و رهگذران نیست .
باغ نومیدان
چشم در راه بهاری نیست
گر زچشمش پرتو گرمی نمی تابد ،
ور برویش برگ لبخندی نمی روید ؛
باغ بی برگی که می گوید که زیبا نیست ؟
داستان از میوه های سربه گردونسای اینک خفته در تابوت پست خاک می گوید .
باغ بی برگی
خنده اش خونیست اشک آمیز
جاودان بر اسب یال افشان زردش می چمد در آن .
پادشاه فصلها ، پائیز .
اخوان ثالث
کونول غم چکمه یار آچمیش جمالیندن نقاب ایندی
خجالتدن اوزون تورپاغه سورتور آفتاب ایندی
او سرو نازنینین قامتی سانکی قیامت دیر
کی سالمیش خاطیر احبابه شوق انقلاب ایندی
طواف کوی جانان قصدین ائتمیش عشق چاووشی
بو یوزدن آذری اوغلو اولوبدور فیضیاب ایندی
همیشه اهل عشقی بیریالیق نیکنام ائیلر
نولا، عالم قیلور اهل ریادن اجتناب ایندی
اومید وصلینه بیر نازنینه اعتماد ائتدیم
بو شیدا کونلومه هجرینده ائیلر مین عذاب ایندی
دم المومش یوسف شادی زلیخای محبتدن
اولور معشوقه سیندن خسته عاشیق کامیاب ایندی
اول آهو گوزلونین گویا کی گورموش زلف پرچینین
قاچوب دشت خطاده گیزلهنوبدیر مشکناب ایندی
مریده بندهی پیر مغانم، عشق فیضیندن
نه ایسترسهم، اولور میخانهلرده مستجاب ایندی
من اول ساغرپرست و رند و عیاش کهن سالم
منه حرمت قیلوب تعظیم ائدر جام شراب ایندی
سیزینله بیز گوروشمگ آرزوسین چوخدان ائتمیشدیک
داریخما، فطرته یازسنده، واحد، بیر جواب ایندی
بیرگون اولی یاتانلاردا اویانار
گئجه تا صوبحه اچیلینجاخ
ملدیم بولمدیز هئچ
اورگین قانینی گوزدن الدیم بولمدیز هئچ
گون چیخان واخدا یغیشدیز بیر اغاج کولگه سینه
اویدوز اولده اورکدن قارا بایقوش سسینه
اویانان اولمادی بیر کیمسه آغاج شیهه سینه
نه یوخو ؟ لش لشین اوسته قالادیم بیلمدیز هئچ
قوللاریزدان یاپیشیب سیلکلدیم بولمدیز هئچ
اوزگه بیر ائلجه بولنلر کوکوزی قازدیردی
سئچدی املیکلریزی آیری یولا ازدیردی
ائوز دیلینده سیزه ائوز ایستدگین یازدیردی
آغلادیم من ائوزوزه یاش چیله دیم بولمدیز هئچ
قوللاریزدان یاپیشیب سیلکلدیم بولمدیز هئچ
سارالیب سولدولا سینه مده بوتون آرزولاریم
بارماغیم دویدو دیلیم سوسدو دیله گلدی تاریم
قیشقیران بیر منیدیم بیرده منیم یازقیلاریم
من چیغیردیم ائوزوزه یاش چیلدیم بولمدیز هئچ
قوللاریزدان یاپیشیب سیلکلدیم بولمدیز هئچ
ایندی دای کد داغیلیب باغ پوزولان واخدی اویان !!!
گوزله ییردیم بو مین ایللیگ یوخودان بلکه دویان
زنجان آدین قیزیل آذر ائلینین اوسته قویان
یوخودایدیز سیزی آچدیم بلدیم بولمدیز هئچ
قوللاریزدان یاپیشیب سیلکلدیم بولمدیز هئچ
آیری بیر کوکده بیتن گونن اصالت چورودو
ایندی ساتقینلاریمیز هر کوچه ده مین سورودو
دیلیمیز اولدی یاساق اولکه نی نیسگیل بورودو
صور اسرافیلی مین یول پولدیم بولمدیز هئچ
قوللاریزدان یاپیشیب سیلکلدیم بولمدیز هئچ
بزرگ میداریم و ارج مینهیم به تمام کسانی که جنبش مشروطه ایران را به پیروزی سوق دادند.قهرمانان مشروطه و آنهایی که به آرمانهای مشروطه یعنی ایرانی مدرن و پیشرفته و اباد ، باملتی سربلند و مرفه و محترم در تمام جهان ، جامه عمل پوشاندند ،همیشه در قلب تاریخ ایرانشهر جاودان و محتشم خواهند ماند .
عاشقی محنت بسیار کشید
تا لب دجله به معشوقه رسید
نشده از گل رویش سیراب
که فلک دسته گلی داد به آب
نازنین چشم به شط دوخته بود
فارغ از عاشق دلسوخته بود
امشب ای ماه به دردِ دل من تسکینی
آخر ای ماه تو همدرد من مسکینی
کاهش جان تو من دارم و من می دانم
که تو از دوری خورشید چه ها می بینی
تو هم ای بادیه پیمای محبت چون من
سر راحت ننهادی به سر بالینی
هر شب از حسرت ماهی من و یک دامن اشک
تو هم ای دامن مهتاب پر از پروینی
همه در چشمۀ مهتاب غم از دل شویند
امشب ای مَه تو هم از طالع من غمگینی
من مگر طالع خود در تو توانم دیدن
که تو اَم آینۀ بخت غبار آگینی
باغبان خار ندامت به جگر می شکند
برو ای گل که سزاوار همان گلچینی
نی محزون مگر از تربت فرهاد دمید
که کُند شِکوه ز هجرانِ لب شیرینی
تو چنین خانه کن و دلشکن ای باد خزان
گر خود انصاف کنی مستحق نفرینی
کی بر این کلبۀ طوفان زده سر خواهی زد
ای پرستو که پیام آور فروردینی
شهریارا گر آئین محبت باشد
جاودان زی که به دنیای بهشت آئینی
خيلي خوش اخلاق است
آقاي تابستان
بابقچه سبزش
برگشته او الان
در بقچه اش دارد
عطر گل شب بو
مي افتد از لايش
گيلاس و زرد آلو
موهاي او سبز است
مثل درخت بيد
خيلي تنش داغ است
مثل تن خورشيد
مي آورد باخود
تعطيلي و گرما
در انتظار ماست
بازي ،سفر ،دريا
منیژه هاشمی
فریاده گلین
فریاده گلین نازلی نگاریم گئدیر الدن
همدم اولوب اغیاریله یاریم گئدیر الدن
رفتاری گوزل نطقی گوزل باخماسی گویچک
آهو کیمی باخدیکجا قراریم گئدیر الدن
حسرتله قالار گوزلریم آخیر دالیسینجا
هجران یئلی اسدیکجه بهاریم گئدیر الدن
ناز ائیله سه نازین چکرم اول دئسه اوللم
یوخ چاره یولوم ،شعر و شعاریم گئدیر الدن
آواره قالان من ، غم عشقینده یانان من
آخر نه دئییم ، دارو نداریم گئدیر الدن
زلفون توکوب اطرافه گئییب جامعه زرین
آماده اولوب گئتمگه یاریم گئدیر الدن
استادهوشنگ جعفری
استاد یداله مفتون امینی
ظالم لری گر ازمگ اوچون، قولدا گوجوز یوخ
کونلوزده اولاردان ،باری بیر نفرتوز اولسون
باخ گور نه گوزه ل سوزدی ،حسین ابن علی ده ن
دینوزده اگر یوخ ،باری حریتوز اولسون
(مفتون امینی)
دو گدا تو یه خیابون شهر رم کنار هم نشسته بودن. یکیشون یه صلیب گذاشته بود جلوش، اون یکی یه ستاره داوود…
مردم زیادی که از اونجا رد میشدن به هر دو نگاه میکردن ولی فقط تو کلاه اونی که پشت صلیب نشسته بود پول مینداختن.
یه کشیش که از اونجا رد میشد مدتی ایستاد و دید که مردم فقط به گدایی که پشت صلیبه پول میدن و هیچ کس به گدای پشت ستاره داوود چیزی نمیده.
رفت جلو و گفت: رفیق بیچاره من، متوجه نیستی؟ اینجا یه کشور کاتولیکه، تازه اینجا مرکز مذهب کاتولیک هم هست.
پس مردم به تو که ستاره داوود گذاشتی جلوت پول نمیدن، به خصوص که درست نشستی بغل دست یه گدای دیگه که صلیب داره جلوش.
در واقع از روی لجبازی هم که باشه مردم به اون یکی پول میدن نه به تو.
گدای پشت ستاره داوود بعد از شنیدن حرفهای کشیش رو کرد به گدای پشت صلیب و گفت: هی “موشه” نگاه کن کی اومده به برادران “گلدشتین*” بازاریابی یاد بده؟!
نتیجه گیری با شما خواننده محترم ، فقط مواظب باشیم سکه خود را از روی لجبازی به کیسه هیچکس نریزیم.!!!
سلام برشما خواننده صاحبدل 